Posted on

Chapter 24 — Urustambha Nidanam

The 24th chapter of Madhava Nidana deals with Urustambha i.e., Stiffness of the leg.

शीतोष्ण – द्रव – संशुष्क – गुरु – स्निग्धैर्निषेवितैः | 
जीर्णाजीर्णे तथा आयास – संक्षोभ – स्वप्न – जागरैः || १ || 
सश्लेष्म – मेदः पवनः साममत्यर्थसञ्चितं | 
अभिभूयेतरं दोषमूरू चेत् प्रतिपध्यते || २ || 
सक्थ्यस्थिनी प्रपूर्यान्तः श्लेष्मणा स्तिमितेन च | 
तेन स्तंभ्नाति तेनोरु स्तब्धौ शीतावचेतनौ || ३ || 
परकीयाविव गुरु स्यातमतिभृशव्यथौ | 
ध्यानाङ्गमर्द – स्तैमित्य – तन्द्रा – च्छर्ध्यरुचि – ज्वरैः || ४ || 
संयुक्तौ पादसदन – कृच्छ्रोद्दरण – सुप्तिभिः |
तमूरुस्तम्भमित्याहुराद्यवातमथापरे || ५ || 

śītōṣṇa – drava – sanśuṣka – guru – snigdhairniṣēvitaiḥ |
jīrṇājīrṇē tathā āyāsa – saṅkṣōbha – svapna – jāgaraiḥ || 1 ||
saślēṣma – mēdaḥ pavanaḥ sāmamatyarthasañcitaṁ |
abhibhūyētaraṁ dōṣamūrū cēt pratipadhyatē || 2 ||
sakthyasthinī prapūryāntaḥ ślēṣmaṇā stimitēna ca |
tēna stambhnāti tēnōru stabdhau śītāvacētanau || 3 ||
parakīyāviva guru syātamatibhr̥śavyathau |
dhyānāṅgamarda – staimitya – tandrā – cchardhyaruci – jvaraiḥ || 4 ||
sanyuktau pādasadana – kr̥cchrōddaraṇa – suptibhiḥ |
tamūrustambhamityāhurādyavātamathāparē || 5 ||

These factors cause accumulation of Aama in the body which in turn
promotes the quantities of kapha, medas (adipose tissue) and Vata —

  • Consumption of cold, warm liquid, hard, heavy and strong foods.
  • Eating before complete digestion of previous food or eating the half cooked foods.
  • Strenuous exercise
  • Irritation
  • Day sleep and waking in the nights

These together accumulate in the leg, kapha fills up the cavities of the
bones; making the limbs inactive, cold to touch, with loss of control over it. The patient feels that his thigh belongs to somebody else. There would also be heaviness and pain.

There is —

  • Depression
  • Myalgia
  • Cold touch
  • Drowsiness
  • Vomiting
  • Anorexia and
  • Fever along with inactivity and
  • Difficulty in raising the legs and
  • There is numbness in them.

This is called Urustambha (that is rigidity of the thighs). Some experts
identify this disease as the Adhyavaata. 1-5

Purvarupa (prodromal features), Anupashaya (Negative trial treatment) and Sadhyasadhyata (Prognosis) of Urustambha (Rigidity of thighs) — 

प्राग्रूपं तस्य निद्रा अतिध्यानं स्तिमितता ज्वरः | 
रोमहर्षो अरुचिश्च्छर्दिर्जन्घोर्वोः सदनं तथा || ६ || 

prāgrūpaṁ tasya nidrā atidhyānaṁ stimitatā jvaraḥ |
rōmaharṣō aruciścchardirjanghōrvōḥ sadanaṁ tathā || 6 ||

During the prodromal stage, the patient  —

  • feels sleepy
  • is excessively anxious
  • and gets the sensation as if he has been wrapped up with wet clothes.

He develops

  • Fever
  • Horripilation
  • Anorexia
  • Vomiting and
  • weakness of the legs and thighs. 6

वातशङ्किभिरज्ञानात्तस्य स्यात् स्नेहनात् पुनः | 
पादयोः सदनं सुप्तिः कृच्छ्रादुद्धरणं तथा || ७|| 
जङ्घोरुग्लानिरत्यर्थं शश्वच्चादाह – वेदने |
पादं च व्यथते न्यस्तं शीतस्पर्शं न वेत्ति च || ८ || 
संस्थाने पीडने गत्यां चालने चाप्यनीश्वरः | 
अन्यस्येव हि सम्भग्नावूरु पादौ च मन्यते || ९ || 

vātaśaṅkibhirajñānāttasya syāt snēhanāt punaḥ |
pādayōḥ sadanaṁ suptiḥ kr̥cchrāduddharaṇaṁ tathā || 7||
jaṅghōruglāniratyarthaṁ śaśvaccādāha – vēdanē |
pādaṁ ca vyathatē nyastaṁ śītasparśaṁ na vētti ca || 8 ||
sansthānē pīḍanē gatyāṁ cālanē cāpyanīśvaraḥ |
anyasyēva hi sambhagnāvūru pādau ca manyatē || 9 ||

If oil massage and the like is done without knowing the specific features of this disease and suspecting it to be just another vata disease, the features of Urustambha exacerbate quickly and generate severe debility in the legs.

There is

  • loss of sensation,
  • a difficulty in lifting it up,
  • quick exhaustion of legs,
  • loss of heat associated with a recurring pain.

The patient gets

  • pain on placing the foot on the ground
  • Does not appreciate a cold touch
  • Is unable to keep the legs in any posture
  • Move it or do any type of activity
  • Feels as though it belongs to someone else or
  • Feels as though it has got broken in the middle. 7-9

यदा दाहार्ति – तोदार्तो वेपनः पुरुषो भवेत् | 
उरुस्तम्भस्तदा हन्यात् , साधयेदन्यथा नवम् || १० || 

yadā dāhārti – tōdārtō vēpanaḥ puruṣō bhavēt |
urustambhastadā hanyāt , sādhayēdanyathā navam || 10 ||

The fatal features of the disease Urustambha are —

  • Complaint of burning sensation
  • Severe pain
  • and tremors in the legs

Treatment could be performed upon those who have no further problems and those who have developed the disease only recently. 10

इति श्रीविजयरक्षितकृतायां मधुकोशव्याख्यां उरुस्तम्भनिदानं समाप्तम् || 24 || 

iti śrīvijayarakṣitakr̥tāyāṁ madhukōśavyākhyāṁ urustambhanidānaṁ samāptam || 24 ||

Thus concludes the chapter of Urustambha Nidana.